{"id":5820,"date":"2019-03-17T10:44:19","date_gmt":"2019-03-17T09:44:19","guid":{"rendered":"http:\/\/fjordhest.net\/blogg\/?p=5820"},"modified":"2019-03-17T10:45:20","modified_gmt":"2019-03-17T09:45:20","slug":"a-bevare-fargane-er-ein-viktig-del-av-fjordhestavlen%ef%bb%bf","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/2019\/03\/17\/a-bevare-fargane-er-ein-viktig-del-av-fjordhestavlen%ef%bb%bf\/","title":{"rendered":"– \u00c5 bevare fargane er ein viktig del av fjordhestavlen\ufeff"},"content":{"rendered":"\n

Dei l\u00e5ge bedekningstala for fjordhest gir utfordringar n\u00e5r det kjem til \u00e5 bevare rasa sine fem fargevariantar. Gjennom gentesting kan ein finne ut kva fargegener ein hest har, slik at ein lettare kan ta omsyn til dette i val av avlskombinasjonar. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Av Ingvild Rydjord\nHansen<\/em><\/p>\n\n\n\n

Den blakke fargen er kanskje det aller viktigaste s\u00e6rpreget\ntil fjordhesten. Ogs\u00e5 folk som ikkje kan mykje om hest, kjenner att ein\nfjordhest p\u00e5 den karakteristiske, blakke fargen, med \u00e5len som g\u00e5r heile vegen\nfr\u00e5 haletupp til lugg. <\/p>\n\n\n\n

I avlsplanen for fjordhest st\u00e5r det at  \u00abAvlsarbeidet\nfor Fjordhest skal drivast etter f\u00f8lgjande overordna m\u00e5l: [\u2026 ]Bevare dei\nopphavlege og godkjende fargane til rasen og dei primitive avteikna, avhengig\nav nyansane i kroppsfargen.<\/em>\u00bb <\/p>\n\n\n\n

Bevaring av fjordhestfargane er eitt av omr\u00e5da avlsutvalet\ni Norges Fjordhestlag arbeider med. Katrine Haugaard, medlem av avlsutvalet, er\nklar p\u00e5 at ein som avlar m\u00e5 ha eit bevisst forhold til fjordhestfargane. \u00abBrunblakk\ner ein framelska farge hos fjordhesten, men i ein stadig mindre populasjon med\nl\u00e5ge bedekningstal, er det viktig \u00e5 ta vare p\u00e5 dei andre fargane slik at\ngenetisk variasjon ikkje g\u00e5r tapt\u00bb sl\u00e5r ho fast.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fjordhesten har fem fargevariantar, og det er viktig \u00e5 bevare alle. Fr\u00e5 venstre ser du gulblakk, gr\u00e5, raudblakk, ulsblakk og brunblakk.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Brunblakk er mest popul\u00e6rt<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dei fem godkjende fargane p\u00e5 fjordhesten er brunblakk, ulsblakk, raudblakk, gulblakk og gr\u00e5. Den brunblakke fargen er den mest vanlege, og det er det to grunnar til. Brunblakk har lenge vore den mest \u00f8nska fargen, og den som har vorte sett p\u00e5 som mest typisk for fjordhesten. I tillegg er det genetisk st\u00f8rst sjanse for \u00e5 f\u00e5 brunblakk, i og med at det er to dominante gen som gir den brunblakke fargen. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Brunblakk er den mest vanlege og mest popul\u00e6re fargen p\u00e5 fjordhest.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

L\u00e5ge bedekningstal gir utfordringar<\/strong><\/p>\n\n\n\n


<\/strong>I \u00e5rgangar med h\u00f8ge bedekningstal, slik ein kunne sj\u00e5 p\u00e5 fjordhesten for mange \u00e5r sidan, var det ikkje eit stort problem at det var prosentvis f\u00e5 av dei andre fargane samanlikna med den brunblakke. Med mange bedekningar vart det likevel f\u00f8dd ein del individ med dei mindre vanlege fargane. Dei siste \u00e5ra har fjordhesten hatt veldig l\u00e5ge bedekningstal, noko som mellom anna f\u00f8rer til at det vert f\u00f8dd veldig f\u00e5 f\u00f8l med andre fargar enn brunblakk. <\/p>\n\n\n\n

Spesielt er det ein kritisk situasjon for dei raud- og\ngulblakke. I dei siste fem \u00e5rgangane med fjordhest finn ein berre 19 hestar som\ner registrert med desse fargane, og ein m\u00e5 ogs\u00e5 ta h\u00f8gde for at nokre av desse\nkan vere registrert med feil farge. \u00abMange av dei raudblakke avlsdyra og dei som kan gje raudblakke avkom\ner i slekt, noko som gjer det vanskeleg \u00e5 finne gode avlskombinasjonar som kan\nresultere i raudblakke f\u00f8l\u00bb seier Haugaard.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Situasjonen for den raudblakke fargen er kritisk. Dei siste fem \u00e5rgangane er det berre f\u00f8dd 14 raudblakke f\u00f8l. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Sj\u00f8lv om tala ikkje er oppl\u00f8ftande, er ikkje situasjonen\nlike alvorleg for dei gr\u00e5 som for dei raud- og gulblakke. Grunnen til dette er\nat det har vore fleire gr\u00e5 hingstar i avlen dei siste \u00e5ra, og at nokre av desse\nhar vore popul\u00e6re og f\u00e5tt mange hopper. Dei gr\u00e5 genene vert difor spreidd p\u00e5\nmange hopper, og p\u00e5 fleire ulike stammer. <\/p>\n\n\n\n

\u00abEin genvariant som er tapt, er tapt for alltid, med mindre\nein kryssar inn hestar fr\u00e5 andre rasar som har andre fargar\u00bb seier Haugaard.\n\u00abTidlegare hadde fjordhesten fleire fargevariantar enn han har no, som til\nd\u00f8mes skimmel og skj\u00e6vete. Dersom ein ikkje har ein strategi p\u00e5 bevaring av\nfargane, kan ein risikere \u00e5 miste nokre av fargevariantane som vi har i\nfjordhesten vi har i dag\u00bb legg ho til.<\/p>\n\n\n\n

Tabellen under viser kor mange fjordhestar med andre fargar\nenn brunblakk som er f\u00f8dd dei siste fem \u00e5ra. <\/p>\n\n\n\n
\n \u00c5rstal\n <\/td>\n Ulsblakk\n <\/td>\n Raudblakk\n <\/td>\n Gulblakk\n <\/td>\n Gr\u00e5\n <\/td><\/tr>
\n 2014\n <\/td>\n 8\n <\/td>\n 1\n <\/td>\n 0\n <\/td>\n 13\n <\/td><\/tr>
\n 2015\n <\/td>\n 6\n <\/td>\n 4\n <\/td>\n 2\n <\/td>\n 6\n <\/td><\/tr>
\n 2016\n <\/td>\n 13\n <\/td>\n 3\n <\/td>\n 1\n <\/td>\n 15\n <\/td><\/tr>
\n 2017\n <\/td>\n 16\n <\/td>\n 5\n <\/td>\n 0\n <\/td>\n 3\n <\/td><\/tr>
\n 2018\n <\/td>\n 11\n <\/td>\n 1\n <\/td>\n 2\n <\/td>\n 2\n <\/td><\/tr>
\n Sum\n <\/td>\n 54\n <\/td>\n 14\n <\/td>\n 5\n <\/td>\n 39\n <\/td><\/tr><\/tbody><\/table>\n\n\n\n

Nedarving av fargane<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hos fjordhesten er det tre ulike gen som lagar dei fem\ngodkjente variantane av blakk. Kvart gen har to\ngenplassar, med ein genvariant p\u00e5 kvar plass. Dette\ngjer at ein hest kan b\u00e6re eit gen for ein farge den sj\u00f8lv ikkje har.<\/p>\n\n\n\n

Genet som gjer ein hest ulsblakk heiter gulgenet, og er eit\ndominant gen. Sidan det er dominant treng det berre \u00e5 kome fr\u00e5 den eine\nforelderen, og difor vil ein ikkje ha ein kritisk situasjon for denne fargen s\u00e5\nlenge ein har ein del ulsblakke hestar i avlen. <\/p>\n\n\n\n

For raudblakke og gr\u00e5 hestar er situasjonen annleis. B\u00e5de\ngenet som bestemmer den raudblakke fargen og genet som bestemmer den gr\u00e5 fargen\ner recessive. Det betyr at begge foreldra m\u00e5 ha desse gena for \u00e5 f\u00e5 eit\nraudblakk eller gr\u00e5tt avkom.<\/p>\n\n\n\n

Ein gulblakk hest har dei same genene som ein raudblakk\nhest, men i likheit med dei ulsblakke har den ogs\u00e5 gulgenet. For at ein hest\nskal bli gulblakk m\u00e5 alts\u00e5 begge foreldra ha gen for raudt, og i tillegg m\u00e5 ein\nav dei ha gulgenet.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Denne ulsblakke hoppa vil kunne gje ulsblakke avkom uavhengig av kva farge hingsten ho vert para med har. Hingstef\u00f8let ho har ved fot har arva mora sin farge. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kva fargar kan hesten gi? <\/strong><\/p>\n\n\n\n


<\/strong>Mykje av informasjonen om hesten sine fargegen kan ein finne ved \u00e5 sj\u00e5 p\u00e5 stamtavla og tidlegare avkom. Dersom hesten har ein forelder som er gr\u00e5, veit vi at den kan gi gr\u00e5 avkom. Har den ein forelder som er raud- eller gulblakk, veit vi at den kan gi raudblakke avkom. Den same informasjonen har vi dersom hesten allereie har avkom som er gr\u00e5, raudblakk eller gulblakk.<\/p>\n\n\n\n

Dersom hesten er brunblakk eller raudblakk med ein ulsblakk\neller gulblakk forelder, kan den likevel ikkje gi ulsblakke avkom. Sidan\ngulgenet er dominant kan det ikkje hoppe over ein generasjon. Gulgenet bleikar\nberre raudt pigment, s\u00e5 ein gr\u00e5 hest med ulsblakk mor eller far kan b\u00e6re dette\ngenet skjult. Det er per dags dato ingen kjende avlsdyr i Noreg som er gr\u00e5 med\nskjult gulgen. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Eit f\u00f8l med gr\u00e5 mor og brunblakk far vil garantert ha eit gen for gr\u00e5tt, og kan sj\u00f8lv f\u00e5 gr\u00e5 avkom. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Gentesting for fargar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00abFor at vi skal kunne ta vare p\u00e5 alle fargane er det viktig\n\u00e5 vite kva for nokre hopper og hingstar som har dei recessive genvariantane, og\nnytte desse i avlen\u00bb seier Haugaard. <\/p>\n\n\n\n

Ein m\u00e5te ein kan finne ut dette p\u00e5, er ved \u00e5 ta ein gentest. Slike testar vert gjennomf\u00f8rt p\u00e5 Veterinary Genetics Laboratory<\/a> p\u00e5 UC Davis i USA, og det er b\u00e5de enkelt og rimeleg \u00e5 bestille ein slik test av hesten sin. Pr\u00f8vene bestiller du p\u00e5 nettet, og deretter sender du inn eit skjema med haleh\u00e5r fr\u00e5 hesten. \u00a0Svaret f\u00e5r du p\u00e5 e-post i l\u00f8pet av f\u00e5 veker. <\/p>\n\n\n\n

Det er berre gena for \u00abred factor\u00bb (p\u00e5 fjordhest: raudblakk)\nog \u00abagouti\u00bb (p\u00e5 fjordhest: gr\u00e5) det er aktuelt \u00e5 teste for hos fjordhest. \u00c5\nteste for begge desse kostar $40. Dersom ein har ein hest som ein er usikker p\u00e5\nom er ulsblakk eller gulblakk, eller om ein vil finne ut om ein gr\u00e5 hest har skjult\ngulgen, kan ein ogs\u00e5 teste for \u00abcream\u00bb (gulgen). <\/p>\n\n\n\n

Tolking av testresultat<\/strong>

N\u00e5r ein skal forklare kva slags fargegen ein hest har, brukar ein bokstavar. Genet som spelar inn p\u00e5 ein raudblakk hest har bokstaven E, og genet som speler inn p\u00e5 ein gr\u00e5 hest har bokstaven A. <\/p>\n\n\n\n

Dei forskjellige bokstavkombinasjonane du kan f\u00e5 dersom du testar for gr\u00e5tt og raudt er:
A\/A \u2013 Hesten er ikkje gr\u00e5, og kan ikkje gje gr\u00e5 avkom
A\/a \u2013 Hesten er ikkje gr\u00e5, men kan gi gr\u00e5 avkom
E\/E \u2013 Hesten er ikkje raudblakk, og kan ikkje gje raudblakke avkom
E\/e \u2013 Hesten er ikkje raudblakk, men kan gje raudblakke avkom

P\u00e5 biletet under ser du eit eksempel p\u00e5 eit pr\u00f8vesvar fr\u00e5 UC Davis. Denne hesten er testa for om den kan gje raudt og gr\u00e5tt, og av resultatet kan ein lese at denne hesten kan gje raudblakke avkom, men ikkje gr\u00e5. Har du gentesta hesten din, men er usikker p\u00e5 kva resultatet viser, kan Norges Fjordhestlag hjelpe med tolking.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Hingstar som kan gi andre fargar<\/strong><\/p>\n\n\n\n


<\/strong>P\u00e5 grunn av at kvar hingst ikkje f\u00e5r like mange hopper som for nokre \u00e5r sidan, og at det etter kvart er f\u00e5 hopper som kan gje andre fargar enn brunblakk, vil ein hingst med anlegg for raudt eller gr\u00e5tt kunne ha g\u00e5tt i avlen i mange \u00e5r utan at dette vert oppdaga. Det kan difor vere lurt \u00e5 genteste ein hingst sj\u00f8lv om han har mange avkom. <\/p>\n\n\n\n

\u00abDersom ein veit at ein hingst kan gje andre fargar enn\nbrunblakk, kan denne informasjonen f\u00f8rast inn p\u00e5 hingsten si side i Norges\nFjordhestlag sin hingstekatalog\u00bb seier Haugaard. \u00abDette kan  gjere hingsten meir attraktiv for hoppeeigarar\nsom har hopper som ogs\u00e5 kan gje andre fargar, og \u00e5 legge til dette i\nhingstekatalogen er ein enkel m\u00e5te \u00e5 informere hoppeeigarane.\u00bb <\/p>\n\n\n\n

Nokre av hingstane som g\u00e5r i avlen i dag veit vi at kan gje andre fargar enn brunblakk. Dette kan vere fordi dei har ein forelder med ein annan farge, eller at dei har f\u00e5tt avkom med andre fargar. <\/p>\n\n\n\n

Dei avlshingstane som ikkje sj\u00f8lv er raud- eller gulblakke, men som vi veit kan gje raudblakke avkom er Elvar, Hodne Lunar, Leirdals Odin, Merinas Emil, Myras Viking og Rudsmo Robin. Dei avlshingstane som ikkje sj\u00f8lv er gr\u00e5, men som vi veit kan gje gr\u00e5 avkom, er Blikra Admiral Doffen, Brage, Kornvin Freidig, Myklemann, Nytuns Heiden og S\u00f8lrei.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Hoppa \u00c5r\u00f8y Evina er Kornvin Freidig sitt einaste registrerte gr\u00e5 avkom. Hadde ho blitt brunblakk i staden, hadde vi ikkje visst at denne hingsten kan gje gr\u00e5tt. Gjennom gentesting kan vi oppdage gener for raudt og gr\u00e5tt i fleire avlshingstar.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Hopper som kan gje andre fargar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

P\u00e5 grunn av\nat hopper ikkje f\u00e5r like mange avkom som hingstar, er det vanskelegare \u00e5\noppdage det dersom hoppa kan gje gr\u00e5 eller raudblakke avkom. Det er difor lurt\n\u00e5 genteste hoppene, for \u00e5 kunne ta med farge i berekninga n\u00e5r ein skal velje hingst.\n<\/p>\n\n\n\n

\u00abEig du ei\nhoppe som kan gje ein annan farge enn brunblakk, m\u00e5 du som hoppeeigar vurdere\nkor stor vekt du vil legge p\u00e5 farge i val av hingst\u00bb seier Haugaard i\navlsutvalet. \u00abSj\u00f8lv om ein vel \u00e5 bedekke med ein hingst som berre kan gje\nbrunblakke avkom, er ei hoppe med andre genvariantar framleis sv\u00e6rt viktig i\navlen, d\u00e5 det er stor sjanse for at hennar genvariant g\u00e5r vidare til f\u00f8let.\u00bb <\/p>\n\n\n\n

Det er under\nto m\u00e5nader att til \u00e5rets avlssesong startar og dei f\u00f8rste hoppene f\u00f8rast til\nhingst. Forh\u00e5pentlegvis resulterer dette med mange f\u00f8dde f\u00f8l i 2020, og ekstra\nkjekt er det om ein blant desse ser fleire raudblakke, gulblakke og gr\u00e5\nfjordhestar enn tidlegare \u00e5r. Vi har alle eit ynskje om \u00e5 bevare fjordhesten og\ns\u00e6rpreget ved rasen, og ein m\u00e5te \u00e5 gjere dette p\u00e5 er \u00e5 ta med farge i\nvurderinga n\u00e5r ein skal plukke ut avlskombinasjonar. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dei l\u00e5ge bedekningstala for fjordhest gir utfordringar n\u00e5r det kjem til \u00e5 bevare rasa sine fem fargevariantar. Gjennom gentesting kan ein finne ut kva fargegener ein hest har, slik at ein lettare kan ta omsyn til dette i val av avlskombinasjonar.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5829,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-5820","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siste-nytt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5820","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5820"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5820\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5833,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5820\/revisions\/5833"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5829"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}