{"id":6128,"date":"2019-05-28T13:54:15","date_gmt":"2019-05-28T11:54:15","guid":{"rendered":"http:\/\/fjordhest.net\/blogg\/?p=6128"},"modified":"2019-05-28T13:54:15","modified_gmt":"2019-05-28T11:54:15","slug":"betre-drektigheit-kvifor-blir-ikkje-hoppa-drektig","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/2019\/05\/28\/betre-drektigheit-kvifor-blir-ikkje-hoppa-drektig\/","title":{"rendered":"Betre drektigheit: Kvifor blir ikkje hoppa drektig?"},"content":{"rendered":"

Mange opplever at hoppa deira ikkje blir drektig n\u00e5r ho har vore hos hingst. Dette kan skuldast b\u00e5de feil hos hoppe og hingst, arvelege defektar eller sjukdom og infeksjonar.<\/strong><\/p>\n

av Ingvild Rydjord Hansen<\/em><\/p>\n

Dette er tredje del i ein artikkelserie om bedekning og drektigheit. Del 1 \u2013 \u00abStatus for fjordhesten\u00bb kan du lese her<\/a>. Del 2 \u00abKorleis f\u00e5 f\u00f8l i hoppa?\u00bb kan du lese her<\/a>. <\/em><\/p>\n

Norges Fjordhestlag og Norsk Fjordhestsenter inviterte i april til fagsamling om betre drektigheit p\u00e5 hest. M\u00e5let er \u00e5 auke kunnskapen om avl blant oppdrettarar av fjordhest, slik at ein forh\u00e5pentlegvis aukar talet p\u00e5 f\u00f8dde f\u00f8l i populasjonen. P\u00e5 fagsamlinga deltok Caroline S. Haadem, veterin\u00e6r ved Norges milj\u00f8- og biovitenskaplige universitet (NMBU). Ho har tillleggsutdanning p\u00e5 reproduksjon p\u00e5 hest, og har arbeidd med reproduksjonsarbeid p\u00e5 hest i Noreg, Sverige, Argentina og USA.<\/p>\n

\u00abMange opplever dessverre at hoppa deira ikkje blir drektig n\u00e5r ho har vore til hingst\u00bb seier Haadem. \u00abSj\u00f8lv om ein gjer alt riktig i f\u00f8rebuinga av b\u00e5de hingst og hoppe kan ein ha problem med \u00e5 f\u00e5 f\u00f8l i hoppa. D\u00e5 er det viktig \u00e5 unders\u00f8ke kva dette kan skuldast, slik at ein forh\u00e5pentlegvis kan gjere noko med grunnen til problemet.\u00bb<\/p>\n

Fertilitetsomgrep<\/strong><\/p>\n

N\u00e5r vi snakkar om fertilitet brukar vi mange ulike omgrep for m\u00e5ling av fruktbarheit. Vi snakkar ofte om f\u00f8lprosent, fordi det er det at bedekninga resulterer i eit levande f\u00f8l som er det viktigaste for dei fleste. Eit anna omgrep som vert nytta er konsepsjonsrate<\/em> eller fruktbarheitsrate<\/em>. Dette fortel oss noko om kor mange av dei egga som f\u00e5r moglegheit til \u00e5 m\u00f8te ein spermie som vert befrukta.<\/p>\n

Dersom ein treff p\u00e5 tidspunktet, er konsepsjonsraten h\u00f8g. Studiar fr\u00e5 utlandet viser at den ligg p\u00e5 mellom 80 og 90% hos hest. B\u00e5de drektigheitsprosenten, alts\u00e5 kor mange av hoppene som vert drektige, og f\u00f8lprosenten, kor mange f\u00f8l som vert f\u00f8dd, er l\u00e5gare enn dette. Det skjer mykje etter at egget vert befrukta som kan ha stor innverknad p\u00e5 kor vidt hoppa f\u00e5r f\u00f8l eller ikkje.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Faktorar ved hingsten kan p\u00e5verke drektigheita<\/strong><\/p>\n

Ein hingst kan ha l\u00e5g fertilitet, anten forbig\u00e5ande eller permanent. Det er veldig sjeldan at ein hingst er steril, men skader kan f\u00f8re til at hingsten har l\u00e5g fertilitet over tid. \u00abDet tek mellom 59 og 97 dagar for ein spermie \u00e5 utvikle seg til \u00e5 bli klar til \u00e5 befrukte eit egg\u00bb seier Haadem. \u00abDersom hingsten har vore utsett for skade, kan han ha problem med \u00e5 gjere ei hoppe drektig i vekevis etter dette, fram til spermiane f\u00e5r bygd seg opp att\u00bb. L\u00e5g fertilitet hos hingsten er likevel sjeldan grunnen til at ei hoppe ikkje vert drektig.<\/p>\n

Hingsten kan ogs\u00e5 ha ein sjukdom eller skader som gjer det vanskeleg eller smertefullt \u00e5 bedekke. D\u00f8me p\u00e5 dette er haltheit, ryggsmerter eller infeksjonar i kj\u00f8nnsorgana. Godarta beskjelarsjuke (EHV-3) er ein infeksjon som gjer det vondt for hingsten \u00e5 pare hoppa. \u00abSj\u00f8lv om viruset i seg sj\u00f8lv ikkje gir l\u00e5gare fertilitet, vil det kunne sl\u00e5 ut p\u00e5 drektigheitsprosenten fordi det er smertefullt for hingsten \u00e5 bedekke\u00bb seier Haadem.<\/p>\n

Fruktbarheit endrar seg med alder<\/strong><\/p>\n

Hestar vert kj\u00f8nnsmodne i l\u00f8pet av det \u00e5ret dei fyller eitt \u00e5r. Vi bedekker ikkje fjordhopper f\u00f8r dei er tre \u00e5r, og treng difor ikkje tenkje p\u00e5 at hoppene ikkje har kome i puberteten enno n\u00e5r vi skal bedekke. Det er mykje viktigare \u00e5 sj\u00e5 p\u00e5 alder den andre vegen, d\u00e5 eldre hopper ofte har d\u00e5rlegare fruktbarheit enn dei unge.<\/p>\n

Om hoppa har hatt f\u00f8l f\u00f8r eller ikkje spelar ogs\u00e5 inn p\u00e5 fruktbarheita. \u00abEi ung f\u00f8rstegongshoppe har som regel god fertilitet, men den er generelt l\u00e5gare hos ei eldre hoppe som aldri har hatt f\u00f8l\u00bb seier Haadem. Er hoppa gammal, men har hatt f\u00f8l som ung, er fertiliteten betre enn om ho er gammal men\u00a0 ikkje har hatt f\u00f8l f\u00f8r. \u00ab\u00c5 bedekke eldre f\u00f8rstegongshopper kan krevje meir oppf\u00f8lging og fleire syklusar for \u00e5 f\u00e5 hoppa drektig\u00bb legg Haadem til.<\/p>\n

Ei hoppe som har g\u00e5tt open, alts\u00e5 ikkje blitt bedekt, i nokre sesongar, har i utgangspunktet lettare for \u00e5 bli drektig enn ei som har blitt bedekt men ikkje tatt seg. Om hoppa har f\u00f8l ved fot kan ogs\u00e5 p\u00e5verke fertiliteten, men den er jamt over god p\u00e5 f\u00f8lhopper.<\/p>\n

\u00abBedekker ein p\u00e5 f\u00f8lbrunsten kan ein ha litt l\u00e5gare fertilitet enn elles, men om hoppa har hatt ei ukomplisert f\u00f8lling og gjort seg rein i ettertid, og eggl\u00f8ysinga kjem p\u00e5 riktig tidspunkt, skal det g\u00e5 heilt fint \u00e5 f\u00e5 f\u00f8l i hoppa ogs\u00e5 p\u00e5 f\u00f8lbrunsten\u00bb seier Haadem.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Stress kan p\u00e5verke hoppa<\/strong><\/p>\n

Ogs\u00e5 milj\u00f8faktorar kan p\u00e5verke kor lett det er \u00e5 f\u00e5 hoppa drektig. \u00abHoppene kan bli stressa av \u00e5 kome til ein ny plass, av sj\u00f8lve bedekningssituasjonen eller transporten heim\u00bb seier Haadem. \u00abStress, f\u00f4ring og haldet til hoppa kan alt p\u00e5verke kor lett det er \u00e5 f\u00e5 f\u00f8l i ho. Veldig ofte er det ein kombinasjon av mange faktorar som gjer at hoppa ikkje tek seg\u00bb legg ho til.<\/p>\n

Kvar vi er i sesongen har mykje \u00e5 seie for brunstane til hoppa. Ofte har hoppene kortare og meir uregelbundne brunstar i starten av sesongen, medan dei er lengre og kjem meir regelmessig lengre ut p\u00e5 sommaren n\u00e5r det har vorte varmt i v\u00earet. Oftast har hoppene eggl\u00f8ysing i slutten av brunsten, men det kan skje at eggl\u00f8ysinga kjem tidlegare ogs\u00e5. Det kan vere ein fordel \u00e5 vente til ein har stabile og gode brunstar, i staden for \u00e5 bedekke hoppene veldig tidleg.<\/p>\n

Tilstandar hos hoppa<\/strong><\/p>\n

Det finns fleire faktorar ved som kan p\u00e5verke hoppa sin sjanse for \u00e5 verte drektig. Hoppa kan ha ein anatomi som gjer det vanskelegare reint fysisk. \u00abP\u00e5 fullblods ser vi ofte h\u00f8gt ansatte kryss, som gjer at anus kjem langt inn og dreg opp heile vulva\u00bb seier Haadem \u00abIdeelt sett skal vulva henge litt nedom bekkenbunnen, d\u00e5 det gjer det enklare for hoppa \u00e5 reinse seg. Tyngdekrafta m\u00e5 vere med p\u00e5 \u00e5 hjelpe til, men d\u00e5 m\u00e5 hoppa vere skapt slik at forureininga forsvinn ut av ho og ikkje lengre inn i kroppen n\u00e5r ho reinsar seg\u00bb fortel ho.<\/p>\n

Haadem fortel ogs\u00e5 om ein tilstand dei kaller urovagina<\/em>. \u00abDette kan skje dersom hoppa har eit bekken som tippar litt framover. D\u00e5 vil livmora bli st\u00f8rre og henge litt meir inn i buken, og urin kan kome inn og forureine i vagina\u00bb seier ho.<\/p>\n

I avlen m\u00e5 ein ha fokus p\u00e5 \u00e5 avle hestar med eksteri\u00f8re trekk som ikkje g\u00e5r ut over fruktbarheita deira. \u00abDette er heldigvis ikkje eit problem for fjordhesten som rase, men ein kan sj\u00e5 det p\u00e5 enkeltindivid\u00bb seier Haadem.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Feil under eggl\u00f8ysinga<\/strong><\/p>\n

Ovulasjonsfeil er feil med sj\u00f8lve eggl\u00f8ysinga, som til d\u00f8mes blodsamling i eggstokkane, svulst eller cyster. Cyster p\u00e5 eggstokkane som kan f\u00f8re til d\u00e5rleg fertilitet er veldig sjeldan p\u00e5 hest. Cyster i livmora er derimot meir vanleg. P\u00e5 ein ultralyd kan dette sj\u00e5 ut som ei drektigheit, og det er vanskeleg \u00e5 sj\u00e5 skilnad dersom ein ikkje har tatt ultralyd f\u00f8r hoppa var para.<\/p>\n

\u00abCyster kan utvikle seg p\u00e5 eldre hopper, og bli s\u00e5 store at dei kan hindre fosterbl\u00e6ra i \u00e5 n\u00e5 delar av livmora\u00bb seier Haadem. \u00abDet kan ogs\u00e5 f\u00f8re til mindre kontaktflate mellom fosterhinna og livmorveggen seinare i drektigheita.\u00bb<\/p>\n

Nokre gongar kan egget blir st\u00e5ande i eggleiaren fordi hoppa ikkje slepp det. Dette heiter PAF \u2013 persisterande anovulatorisk folikkel<\/em>. P\u00e5 kyr vert dette kalla cyste, og er mykje snakka om. \u00abDet er ein stor skilnad p\u00e5 slike folliklar p\u00e5 ku og hest. P\u00e5 kyr vil desse svare p\u00e5 hormonbehandling, men det vil dei ikkje gjere p\u00e5 hest\u00bb seier Haadem.<\/p>\n

Embryod\u00f8d<\/strong><\/p>\n

Vi snakkar om embryod\u00f8d n\u00e5r embryoet d\u00f8yr f\u00f8r vi har moglegheit til \u00e5 drektigheitsunders\u00f8ke hoppa. Abort snakkar vi om etter at embryoet har blitt eit foster og alle organsystema er p\u00e5 plass.<\/p>\n

Nokre gongar kan egget til hoppa bli befrukta, men embryoet d\u00f8yr f\u00f8r det har vorte eit foster. Dette kan det vere fleire grunnar til. \u00abDet kan vere feil med sj\u00f8lve embryoet, som gjer at det rett og slett ikkje er liv laga\u00bb seier Haadem. Eksempel er kromosomfeil eller utviklingsfeil i embryoet.<\/p>\n

Det kan ogs\u00e5 vere milj\u00f8orsakar som gjer at embryoet ikkje f\u00e5r utvikle seg. \u00abStress har mykje \u00e5 seie for fruktbarheit. N\u00e5r dyra er stressa skil dei ut eit hormon som heiter kortisol. Det er ulikt kva som stresser individet, og ein b\u00f8r passe p\u00e5 \u00e5 unng\u00e5 stress i tida rett etter paring\u00bb seier Haadem.<\/p>\n

N\u00e5r hoppa ikkje er i brunst skil ho ut eit hormon som heiter progesteron. Dersom embryoet ikkje fortel hoppa at det \u00aber der\u00bb, slik at hoppa hormonelt ikkje veit at ho er drektig, kan dette f\u00f8re til at embryoet d\u00f8yr.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Endometritt<\/strong><\/p>\n

Det innerste laget av livmora vert kalla endometriet. Fosterhinna kjem i kontakt med endometriet ca. 16-17 dagar etter paring, og det er dette som er kontaktflata mellom hoppe og f\u00f8let under heile drektigheita.<\/p>\n

\u00abAlle hopper har ein reaksjon i livmora etter semin eller bedekning\u00bb fortel Haadem. \u00abDersom hoppa ikkje klarer \u00e5 kvitte seg med forureininga etter bedekning, kan ho f\u00e5 ein inflammasjonsreaksjon i livmora som heiter endometritt.\u00bb<\/p>\n

Endometritt kan vere akutt eller kronisk, og den kan vere fororsaka av ein sopp eller ein bakterie. Nokre gongar ser ein ingen grunn til at endometritt oppst\u00e5r, ein oppdagar berre betennelsesceller og v\u00e6skeansamlingar i livmora. \u00abDet er viktig \u00e5 finne ut om endometritten skuldast ein infeksjon eller ikkje, d\u00e5 det er avgjerande for \u00e5 unne gi korrekt behandling\u00bb seier Haadem.<\/p>\n

Diagnostisering av endometritt gjer ein gjennom gynekologisk unders\u00f8king med ultralyd og pr\u00f8ve fr\u00e5 slimhinna i livmora. P\u00e5 ultralyd ser ein etter v\u00e6ske, og i slimhinnene ser ein etter betennelsesceller, bakteriar og sopp. Desse unders\u00f8kingane vil gje eit n\u00e6rare svar p\u00e5 kva slags behandling hoppa skal ha.<\/p>\n

\u00abEndometritt kan vere veldig enkelt \u00e5 behandle. I korte trekk m\u00e5 ein skylle hoppa for \u00e5 hjelpe til med \u00e5 fjerne forureining, og etterp\u00e5 m\u00e5 ein s\u00f8rge for at drenasjen er god\u00bb. Mange hopper blir friske av livmorskylling samt tilf\u00f8rsel av eit hormon som hjelper til med samantrekningane i livmora. Nokre vil ogs\u00e5 trenge tilf\u00f8rsel av antibiotika.<\/p>\n

Endometritt er ein vanleg orsak til at hoppa ikkje vert drektig. \u00abDersom ein veit at ein har gjort alt riktig med tanke p\u00e5 bedekningstidspunkt, og ein er sikker p\u00e5 at hoppa har hatt eggl\u00f8ysing, kan det vere endometritt som er grunnen til at ho ikkje vert drektig\u00bb seier Haadem. \u00abNokre hopper er meir utsett for dette enn andre, men det kan oppst\u00e5 uansett om hoppa har hatt fleire uproblematiske drektigheiter bak seg.\u00bb<\/p>\n

Hoppene m\u00e5 f\u00f8lgast opp<\/strong><\/p>\n

Det er mange tilstandar ved b\u00e5de hoppe og hingst som kan f\u00f8re til at ei hoppe ikkje vert drektig etter ei paring. Som hoppeeigar kan ein ikkje berre sende fr\u00e5 seg hoppa og forvente at ho skal kome heim drektig – hoppa m\u00e5 f\u00f8lgast opp b\u00e5de f\u00f8r og etter paringa.<\/p>\n

\u00abDersom ein opplever at hoppa ikkje tek seg sj\u00f8lv om ein har gjort alt riktig i forkant av ei paring, b\u00f8r ein r\u00e5df\u00f8re seg med ein veterin\u00e6r\u00bb tilr\u00e5r Haadem. \u00abMange av dei tilstandane som er nemnde her kan behandlast p\u00e5 ein enkel m\u00e5te, og slik auke sjansane for at ein ender opp med eit velskapt f\u00f8l.\u00bb<\/p>\n

\"\"<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mange opplever at hoppa deira ikkje blir drektig n\u00e5r ho har vore hos hingst. Dette kan skuldast b\u00e5de feil hos hoppe og hingst, arvelege defektar eller sjukdom og infeksjonar.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6131,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-6128","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siste-nytt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6128"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6137,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6128\/revisions\/6137"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6131"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjordhest.net\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}